Ek gıdaya başlarken birçok anne aynı soruyu sorar: Yer fıstığı ya da yumurta vermek riskli değil mi, biraz daha beklesem mi? Bugün öneriler değişti. Bu rehber ABD Ulusal Alerji ve Enfeksiyon Hastalıkları Enstitüsü (NIAID), Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) ve İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) önerilerine dayanıyor.
**Neden ertelememek gerekiyor?** AAP'ye göre yeni araştırmalar alerjen besinleri geciktirmenin bir faydası olmadığını gösterdi. 2015'te yapılan büyük bir çalışmada, yer fıstığının erken tanıtılıp düzenli verilmesi yüksek riskli bebeklerde yer fıstığı alerjisini önledi ve izlem çalışması bu korumanın kalıcı olduğunu gösterdi. NHS de yer fıstığı ve tavuk yumurtasını 6-12 aylıktan sonraya ertelemenin bu besinlere alerji riskini artırabileceğini belirtiyor.
**Ne zaman başlanır?** NHS ve AAP, yaklaşık ilk 6 ay yalnız anne sütü ya da bebek formülü öneriyor. NHS'ye göre yumurta, yer fıstığı, inek sütü, buğday, susam, balık gibi alerji yapabilen besinler de yaklaşık 6. aydan itibaren diğer besinler gibi beslenmeye eklenebilir. NIAID, yer fıstığından önce başka katı besinlerin verilmesini, böylece bebeğin katı gıdaya hazır olduğunun görülmesini öneriyor.
**Bebeğinin risk durumu önemli:** NIAID'in 2017 kılavuzu bebekleri üç gruba ayırıyor: • **Ağır egzaması, yumurta alerjisi ya da ikisi birden olan bebek:** Yer fıstığı 4-6. aylar kadar erken tanıtılabilir, ama NIAID öncesinde alerji testi yapılmasının ciddi biçimde düşünülmesini öneriyor. Bu yüzden önce doktoruna danış. • **Hafif ya da orta egzaması olan bebek:** Yer fıstığı yaklaşık 6. ayda, evde tanıtılabilir. • **Egzaması ya da besin alerjisi olmayan bebek:** Yer fıstığı içeren uygun besinler diğer katı gıdalarla birlikte serbestçe verilebilir. NHS de bebeğinde tanı konmuş besin alerjisi ya da egzama varsa ya da ailede besin alerjisi, egzama, astım veya saman nezlesi öyküsü varsa önce aile hekimine danışmanı söylüyor.
**Nasıl tanıtılır?** NHS, alerjen besinleri birer birer tanıtmanı öneriyor, böylece bir tepki olursa hangi besinden olduğunu anlayabilirsin. AAP de her yeni besinden sonra başka bir yeni besine geçmeden en az bir gün beklemeyi öneriyor. Küçük tadımlarla başla, tepki yoksa miktarı yavaş yavaş artır. • **Yer fıstığı:** AAP, az miktarda fıstık ezmesini sulandırıp bebek mamasına, meyve püresine ya da yoğurda karıştırmayı ya da anne sütü veya formülde eritip kaşıkla vermeyi öneriyor. NHS fıstık ezmesinin tek başına verilmemesini, ekmek gibi bir besine sürülmesini söylüyor. • **Yumurta:** AAP iyi pişmiş yumurta öneriyor. NHS, İngiltere'ye özgü güvence damgası olmayan yumurtaların akı ve sarısı katılaşana kadar pişirilmesini söylüyor, yani Türkiye'de yumurtayı hep iyice pişir.
**Tanıttıktan sonra devam et:** NHS'ye göre bebeğin bir alerjen besini sorunsuz yedikten sonra bu besin, alerji riskini en aza indirmek için olağan beslenmesinin bir parçası olmalı. AAP de bu besinlerin bebeğin beslenmesinde düzenli olarak yer almasını öneriyor.
**Bütün fıstık asla:** AAP, bütün yer fıstığı ve kuruyemişin bebekler ve küçük çocuklar için boğulma tehlikesi olduğunu vurguluyor. Bütün haldeyken hava yolunu tıkayabilir, akciğere kaçarsa ağır bir kimyasal zatürreye yol açabilir. NHS ve NIAID, 5 yaşından küçük çocuklara bütün kuruyemiş verilmemesini öneriyor. AAP de çocuk iyice çiğneyebilecek yaşa, genellikle en az 4 yaşına gelene kadar bütün fıstıktan kaçınmayı söylüyor. En güvenlisi 5 yaşını beklemek. NHS'ye göre kuruyemişler ezilmiş ya da toz haline getirilmiş olarak yemeğe katılabilir.
**Alerjik tepki belirtileri:** NHS'ye göre tepkiler genellikle yeni besinden sonraki birkaç dakika içinde başlar, ama belirtilerin çıkması 2 saati bulabilir. İnek sütü alerjisi gibi bazı alerjilerde bu süre 3 güne kadar uzayabilir. Şunlara dikkat et: • Dudaklarda ya da yüzde şişlik • Kırmızı, kaşıntılı, sulanan gözler • Kırmızı, kaşıntılı döküntü ya da egzamanın kötüleşmesi • Hırıltı ve öksürük • Kusma, karın ağrısı, ishal ya da kabızlık • Hapşırma, burun akıntısı ya da tıkanıklığı NHS çoğu alerjik tepkinin hafif olduğunu belirtiyor. Ama NIAID'e göre dudak şişliği, kusma ve vücuda yayılan kurdeşen daha ağır bir tepkinin işareti olabilir. Aşağıdaki acil işaretlere de bak. AAP, yeni bir besinden sonra ishal, döküntü ya da kusma olursa o besini kesip çocuk doktoruna danışmanı öneriyor.
**Ne zaman doktora, ne zaman 112?** Şu durumlarda çocuk doktoruna ya da aile hekimine başvur: • Bebeğinde ağır ya da sürekli egzama veya yumurta alerjisi varsa, yer fıstığını tanıtmadan önce • Ailede besin alerjisi, egzama, astım ya da saman nezlesi öyküsü varsa • Yeni bir besinden sonra ağız çevresinde birkaç kabarıklık, döküntü, kusma ya da ishal olduysa ve aşağıdaki acil işaretlerden hiçbiri yoksa • Bir besini tamamen kesmeyi düşünüyorsan: NHS, süt gibi temel bir besini kendi başına çıkarmanın çocuğun besin ihtiyacını karşılamamasına yol açabileceğini hatırlatıyor. Anafilaksi hızla başlayan ağır bir tepkidir ve acil tedavi gerektirir. NIAID ve NHS'nin saydığı şu işaretlerden biri varsa hemen 112'yi ara: • Nefes almada zorluk, hırıltı ya da tekrar eden öksürük • Dudakta, dilde, boğazda ya da yüzde ani şişlik • Yutkunmada zorluk ya da ses kısıklığı • Vücuda yayılan kurdeşen • Ciltte solukluk ya da morarma • Bebeğin aniden halsizleşmesi, gevşemesi ya da her zamanki gibi tepki vermemesi Doktorun adrenalin oto-enjektörü yazdıysa NHS önce onu kullanmanı, sonra ambulans çağırmanı söylüyor.
**Hamilelik ve emzirme döneminde:** NHS'ye göre sen kendin alerjik değilsen, hamilelikte ya da emzirirken yer fıstığı dahil alerji yapabilen besinlerden kaçınmana gerek yok.
Sevgili anne, ilk fıstık ezmesi kaşığını uzatırken kalbinin hızlanması çok doğal. Sakin bir günde, bebeğini izleyebileceğin bir saatte başla. Küçük ve düzenli adımlar, ona çeşitli ve güvenli bir sofra açar.
