Bebeğinin yanaklarında kızarık, kuru ve pürüzlü lekeler belirdiğinde, hele bir de geceleri kaşınıp huzursuzlanıyorsa, için içini yer. Egzama küçük çocuklarda çok sık görülen bir cilt sorunudur ve doğru bakımla çoğu zaman iyi kontrol altına alınabilir. Bu rehber NHS, Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) ve İngiltere Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmelliyet Enstitüsü (NICE) önerilerine dayanıyor.
**Egzama nedir?** NHS'ye göre atopik egzama ciltte kaşıntıya yol açan yaygın bir durumdur ve en sık küçük çocuklarda görülür. AAP, her 4 çocuktan 1'ine kadarında egzama olduğunu söylüyor. Egzama bulaşıcı değildir. NHS'ye göre tamamen tedavi edilemez ama belirtiler tedaviyle yönetilebilir ve çoğu zaman çocuk büyüdükçe hafifler. AAP'ye göre bazı çocuklarda egzama 4 yaş civarında geçmeye başlar. Belirtilerin arttığı alevlenme dönemleri ve daha iyi olduğu dönemler olabilir.
**Belirtiler:** AAP'ye göre bebeklerde egzama genellikle saçlı deri ve yüzde başlar; yanaklarda, alında ve ağız çevresinde kırmızı, kuru döküntüler görülebilir. Bez bölgesinde genellikle görülmez. NHS'ye göre egzamalı cilt: • Kaşıntılıdır • Kuru, çatlak, kabuklu, pul pul ya da kalınlaşmış olabilir • Ten rengine göre kırmızı ya da çevresinden daha açık veya koyu görünebilir • Kabarcıklanabilir ya da kanayabilir
**Neden olur?** NHS'ye göre egzamanın nedeni her zaman bilinmez. Anne ya da babada egzama, ailede astım ya da saman nezlesi varsa bebekte görülme olasılığı artar. AAP, egzamalı çocuklarda cildin koruyucu bariyerinin zayıf olduğunu açıklıyor.
**Temel tedavi: Nemlendirici (emoliyent).** NHS, nemlendiricilerin olabildiğince sık, en az günde 2 kez sürülmesini ve egzama düzeldiğinde bile devam edilmesini öneriyor. AAP'ye göre nemlendirici ne kadar yoğunsa o kadar iyi çalışır; vazelin gibi merhemler ve parfümsüz kremler, losyonlardan daha etkilidir. NHS, nemlendirici kabına parmakla girmemeyi, kaşık ya da pompa kullanmayı ve sulu krem (aqueous cream) kullanmamayı öneriyor, çünkü bu krem cildi tahriş edebilir. Nemlendirici bulaşmış giysi ve nevresimler ateşle daha kolay tutuşabileceği için açık ateşten uzak dur.
**Banyo nasıl olmalı?** AAP'nin önerileri: • Her gün ya da gün aşırı, 5-10 dakikalık ılık banyo • Sabun gerekmez; gerekirse yalnız parfümsüz, sabun içermeyen yumuşak bir temizleyici • Köpük banyosu yok, sert bezle ovalamak yok • Banyodan sonra cildi havluyla bastırarak kurula • Cilt hâlâ nemliyken hemen tüm vücuda nemlendirici sür NHS de sabun yerine emoliyentle yıkanmayı öneriyor.
**Tetikleyicilerden uzak dur:** NHS ve AAP'ye göre egzamayı kötüleştirebilecek şeyler: • Sabun, parfümlü ürünler ve deterjanlar • Yün ve sentetik kumaşlar • Sıcak, terleme ve ani sıcaklık değişiklikleri • Ev tozu akarları, polen ve evcil hayvanlar • Tütün dumanı • Stres • Cilt enfeksiyonları AAP, yüzde 100 pamuklu yumuşak giysileri, parfümsüz ve hafif çamaşır deterjanını öneriyor, yumuşatıcı kullanmamanı söylüyor.
**Kaşıntıyla baş etmek:** NHS, kaşımanın egzamayı kötüleştirdiğini hatırlatıyor. Bebeğinin tırnaklarını kısa tut, cildine zarar vermemesi için kaşıntı eldiveni kullan ve onu serin tut, çünkü sıcak kaşıntıyı artırır. AAP de geceleri pamuklu eldivenin işe yarayabileceğini söylüyor. Egzama nemlendiriciyle düzelmiyorsa doktorun reçeteyle cilde sürülen steroid kremler önerebilir; NHS bunları temel tedaviler arasında sayıyor. AAP'ye göre bu ilaçlar uygun şekilde kullanıldığında çok etkili ve güvenlidir. Hangi kremin ne kadar süre kullanılacağına doktorun karar verir; kendi başına steroid krem alıp sürme.
**Besin alerjisiyle ilişkisi:** AAP'ye göre egzaması olan birçok çocukta besin alerjisi de bulunur, ancak besinlerin kendisi egzamaya neden olmaz. NHS, doktorun söylemedikçe bebeğinin ya da emziriyorsan kendi beslenmeni değiştirmemeni öneriyor. AAP, nadiren bazı besinlerin egzamayı alevlendirebileceğini de belirtiyor; böyle bir şüphen varsa kısıtlayıcı bir diyete başlamadan önce doktorunla konuş.
**Enfekte egzama ve eczema herpeticum:** NHS'ye göre egzama kabarcıklanır, kabuklanır, sıvı sızdırır ya da irinli sivilceler oluşursa, ağrılı, şiş ya da sıcaksa, aniden kötüleşirse veya ateş ve genel halsizlik varsa bu, enfeksiyonun ya da eczema herpeticum denen daha ciddi bir durumun işareti olabilir. NICE'a göre eczema herpeticum, uçuk virüsünün egzamalı ciltte yaygınlaşmasıdır. Belirtileri hızla kötüleşen ağrılı egzama, uçuğun ilk evresine benzeyen kümelenmiş kabarcıklar, 1-3 mm'lik zımbayla delinmiş gibi yuvarlak yaralar ve ateş, halsizlik ya da huzursuzluktur. NICE, tedavi edilmezse çocuğun durumunun hızla kötüleşebileceğini, körlüğe ve ölüme yol açabileceğini belirtiyor.
**Ne zaman doktora, ne zaman acile?** Bebeğinde egzama belirtileri varsa ya da tedaviler işe yaramıyorsa aile hekimine veya çocuk doktoruna başvur (NHS). Yukarıdaki enfeksiyon belirtilerini görürsen aynı gün doktora git; NHS bu durumda acil randevu öneriyor. Eczema herpeticumdan şüpheleniyorsan, özellikle hızla yayılan ağrılı kabarcıklar, ateş ya da halsizlik varsa vakit kaybetmeden acil servise başvur; NICE bu durumda aynı gün tedavi ve uzman değerlendirmesi öneriyor. Yaralar göz çevresindeyse göz değerlendirmesi de aynı gün yapılmalıdır.
Sevgili anne, egzama sabır isteyen bir yol ama yalnız değilsin. Her gün sürdüğün nemlendirici, bebeğinin cildine verdiğin küçük ama güçlü bir koruma. İyi ve kötü günler olacak; önemli olan düzenli bakım ve gerektiğinde destek almak.
