Markette yere yatıp ağlayan, ayaklarını vuran çocuğuna bakarken az önce kucağında gülen o tatlı çocuğu tanıyamadığın anlar olur. Öfke nöbetleri birçok ebeveyni hem yorar hem de utandırır. Oysa bu nöbetler çoğu zaman yanlış bir şey yaptığının değil, çocuğunun büyüdüğünün işaretidir. Bu rehber NHS ve Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) önerilerine dayanıyor.
**Neden olur?** NHS'ye göre küçük çocuklar kendilerini ifade etmek ister ama bunu henüz zor yaparlar. Hissettikleri hayal kırıklığı bir öfke nöbeti olarak dışarı taşar. NHS, yorgunluk, açlık, kıskançlık ya da zamana, ilgiye ve sevgiye ihtiyaç duymanın da nöbeti tetikleyebileceğini söylüyor.
**Normal bir gelişim dönemi:** NHS'ye göre öfke nöbetleri genellikle 18 ay civarında başlar ve küçük çocuklarda çok yaygındır. AAP, nöbetlerin en sık 1-3 yaş arasında görüldüğünü ve 3 yaşından sonra genellikle azaldığını belirtiyor. NHS de 4 yaşına gelindiğinde çok daha seyrek görüldüğünü söylüyor. Bazı çocuklar mizaçları gereği diğerlerinden daha sık nöbet geçirir; bu da normaldir.
**Önlemek için neler yapabilirsin?** AAP ve NHS'nin önerileri: • Tetikleyicileri tanı: Nöbetler açken artıyorsa yanında atıştırmalık taşı, yorgunken artıyorsa uyku ve şekerleme düzenini öncelikli tut. • Küçük seçimler sun: 'Giyinmek ister misin?' yerine 'Kırmızı mı mavi mi?' gibi evet-hayır olmayan seçenekler, çocuğuna kontrol hissi verir. • Dikkatini dağıt: Pencereden görünen bir şey, başka bir oyuncak ya da bir şarkı işe yarayabilir. • Güzel davrandığı anları yakala ve neyi beğendiğini açıkça söyleyerek öv. • Market alışverişlerini kısa tut ve çocuğunu sürece dahil et. • Tutarlı ol; AAP, tutarlılığın nöbetlerin şiddetini ve sıklığını azalttığını söylüyor.
**Nöbet anında sakin kal:** NHS, öfkelenmenin ya da çocuğa bağırarak karşılık vermenin nöbeti bitirmeyeceğini hatırlatıyor. Derin bir nefes al. Tehlikeli olmayan nöbet davranışlarını görmezden gelmek, AAP'ye göre nöbetin kendiliğinden sönmesine yardım edebilir. Bazı ebeveynler, özellikle çocuk kızgın olmaktan çok üzgün olduğunda, onu sıkıca kucaklamanın işe yaradığını görüyor.
**Sınırında kal, ödül verme:** NHS, 'hayır' dediysen fikrini değiştirmemeni öneriyor. Nöbeti durdurmak için şeker ya da oyuncak gibi bir rüşvet vermek, çocuğa öfke nöbetinin işe yaradığını öğretir. AAP ise bazen kendini toparlamak için biraz esnemenin de normal olduğunu söylüyor. Önemli olan genel çizginin tutarlı olması.
**Önce güvenlik:** AAP, vurma, tekmeleme, ısırma ya da eşya fırlatma gibi davranışların görmezden gelinmemesi gerektiğini vurguluyor. Çocuğun sokağa doğru koşmak gibi tehlikeli bir şey yapıyorsa hemen müdahale et. NHS de vurma, ısırma ve tekmelemenin küçük çocuklarda yaygın olduğunu, ama aynı şekilde karşılık verilmemesi gerektiğini söylüyor. Bunun yerine çocuğuna duygularını başka yollarla göstermeyi öğretmeye çalış; NHS, koşup bağırabileceği park gibi geniş bir alanın işe yarayabileceğini belirtiyor.
**Fiziksel ceza yok:** AAP, ebeveynlerin çocuğa şaplak atmamasını, vurmamasını, tokat atmamasını, onu tehdit etmemesini, aşağılamamasını ve utandırmamasını açıkça öneriyor. AAP'ye göre fiziksel ceza çocuklarda saldırganlığı artırır ve ebeveyn-çocuk ilişkisine zarar verebilir. Olumlu davranışı pekiştirmek, sınır koymak ve davranışı başka yöne yönlendirmek daha etkili yollardır.
**Nöbetten sonra bağ kur:** AAP, nöbet geçtikten sonra çocuğuna büyük bir şefkatle dönmeni öneriyor. Sarıl, sakin bir sesle konuş. Bu, çocuğuna en zor anında bile sevildiğini hissettirir. Sen de bazen tükenmiş hissedebilirsin; AAP, ihtiyaç duyduğunda destek alıp kendine mola vermeni de öneriyor.
**Nefes tutma nöbetleri:** AAP'ye göre bazı çocuklar öfke, korku ya da ani bir düşme anında bir iki uzun ağlamadan sonra nefesini tutar, dudakları morarır ve kısa süre bayılabilir. Bu bir reflekstir ve sağlıklı çocukların yaklaşık yüzde 5'inde görülür. Genellikle 6 ay ile 2 yaş arasında başlar ve 6 yaşına kadar geçer. Bayıldığında vücudu kısa süre kaskatı olabilir, birkaç seğirme de görülebilir. Nefes genellikle 1 dakikadan kısa sürede kendiliğinden başlar. Böyle bir anda çocuğunu yere yatır, ağzında yiyecek varsa çıkar, sakin kal. Onu dik tutma, sarsma ve ağzına bir şey sokma. Kurtarma solunumuna da gerek yoktur. AAP, nöbetten sonra kısaca sarılıp günlük düzene dönmeni ve isteklerine boyun eğmemeni öneriyor.
**Ne zaman destek, ne zaman 112?** Çocuğunun davranışları seni ciddi şekilde kaygılandırıyorsa aile hekimine ya da çocuk doktoruna danış. Nefes tutma nöbetinde AAP'nin önerileri: • Nefes 1 dakikadan uzun süre geri gelmezse ya da hayati tehlike olduğunu düşünürsen hemen 112'yi ara. • Nöbet bittikten sonra nefes almakta zorlanıyorsa hemen acil servise git. • İlk nefes tutma nöbetiyse, bebeğin 6 aydan küçükse, saatle ölçüldüğünde 2 dakikadan uzun süre baygın kaldıysa ya da çok hasta görünüyorsa beklemeden aynı gün doktora başvur. • Nöbetler belirgin bir tetikleyici olmadan geliyorsa, nöbet sırasında seğirmeler oluyorsa, haftada birden fazla nöbet oluyorsa ya da daha önce hiç doktora gösterilmediyse randevu alıp doktoruna danış. AAP, sık nöbetlerin bazen demir eksikliğine bağlı kansızlıkla ilişkili olabileceğini belirtiyor; çocuğun seçici yiyorsa, özellikle et yemiyorsa bunu doktoruna söyle.
Sevgili anne, öfke nöbetleri geçici bir dönem. Çocuğun duygularını sana güvendiği için en yoğun haliyle gösteriyor. Sakin kalabildiğin her an ona duygularıyla baş etmeyi öğretiyorsun. Kendine de aynı şefkati göster.
